Chmielowski, Nowe Ateny

Chmielowski, NOWE ATENY, pierwsza polska encyklopedia, artystyczna oprawa książki w skórę

Druk na specjalnym papierze z inkluzjami, przypominający papier z epoki.

 

 

Czy są jeszcze jakieś remedia na czarty i czary?
Jak włosów pozbyć się y znowu nabyć?
Na takie, wydające się dziś dziwne pytania i na wiele innych odpowiada pierwsza polska encyklopedia powszechna, czyli Nowe Ateny Chmielowskiego, wydane w 1745-1746. Jedni oceniali ją krytycznie, a inni znajdowali w niej cenne źródło wiedzy.
Można się zastanawiać, czy to są dziwne pytania,czy należy wierzyć w złe oko. Jak się przed tym chronić?
Nauka i technika zrobiły wielkie postępy, ale co mamy zrobić z czyimiś złymi życzeniami? Zamknąć oczy i powiedzieć, że ich nie ma? Skoro jednak są, to powinniśmy mieć stosowne środki przeciw nim. Współczesna nauka, chyba z zazdrości, określa je pejoratywnie – zabobony. Czy to znaczy, że zabiegi chroniące nas przed złem to gusła, bo zło po prostu nie istnieje?
Encyklopedia Chmielowskiego zawiera dużo wyczerpujących i wiarygodnych wiadomości, a także charakterystykę poszczególnych narodów. Ma układ tematyczny.  Informacje z kilkunastu dziedzin, zaczerpnął od ponad stu autorów, poczynając od starożytnego historyka Pliniusza Starszego. Wiele z nich opatrzonych jest przez Chmielowskiego niepozbawionym krytycyzmu komentarzem.  Bywało, że wkładał  własne przemyślenia w usta autorów antycznych.
Poza hasłami dzieło zawiera wiele opowieści, anegdot i osobliwości, takich jak opisy potworów, na przykład smoków, cyklopów i blemmjów (!). Historie te, jak się współcześnie przyjmuje, miały przede wszystkim na celu wzbudzenie ciekawości u czytelnika.
To z Nowych Aten pochodzi słynne powiedzenie: KOŃ jaki jest, każdy widzi.

Pełny tytuł dzieła jest dość długi:
Nowe Ateny Albo Akademiia Wszelkiej Sciencyi Pełna, Na Różne Tytuły Jak Na Classes Podzielona, Mądrym Dla Memoryjału, Idiotom Dla Nauki, Politykom Dla Praktyki, Melankolikom Dla Rozrywki Erygowana
Alias O Bogu, Bożków Mnóstwie, Słów Pięknych Wyborze,
Kwestyj Cudnych Wiele, O Sybillów Zbiorze,
O Zwierzu, Rybach, Ptakach, O Matematyce,
O Cudach Świata, Ludzi Rządach, Polityce,

O Językach I Drzewach, O Żywiołach, Wierze,
Hieroglifikach, Gadkach, Narodów Manierze,
Co Kraj Który Ma W Sobie Dziwnych Ciekawości,
Cały Świat Opisany Z Gruntu W Słów Krótkości.
Co Wszystko Stało Się Wielką Pracą Autora Tu Enigmatice Wyrażonego:
Imię Wiosna Zaczyna Wielkiej Nocy Blisko:
Głowę W Piwie y Miodzie Zawraca Nazwisko.
To Jest Przez Xiędza Benedykta Chmielowskiego Dziekana Rohatyńskiego, Firlejowskiego, Podkamienieckiego Pasterza.